jeofizik Nedir

0
777
jeofizik nedir kısaca tanımı

Bu yazımda jeofizik nedir ve jeofizik hakkında bilgiler vereceğim. Dünya’ da ancak ince bir yüzey katmanını dolaysız olarak gözlemleyebiliyoruz. En derin ku­yular bile 10 kilometre derinliğe güç inebilmektedir ve Dünya’nın çapı göz önüne alındığında bu, önemsiz bir derinliktir. Bazen aşınmayla açığa çıkmış sıradağ tabanlarından hareketle çok daha derinlere ulaşılabilmektedir. Ama 10 kilometrenin ötesinde olup bi­tenler ancak dolaylı yöntemlerle incelenebilmektedir. Bu noktada jeologun işlevi biter ve yerini jeofizikçiye bırakır. Aslında jeofizikçi, Dünya’nın iç kesimlerini incelemede fizik ölçütlerini kullanır.

Dünya’nın iç yapısı hakkında edin­miş olduğumuz bilgileri daha çok sis­molojiye (deprembilim) borçluyuz. Depremlerle ortaya çıkan sismik dalgaların yayılımı incelenerek, gezegenimizin yapısını oluşturan katmanlardaki süreksizlik ortaya çıkarıldı; çekirdek, manto ve kabuk da gene bu şekilde tanımlandı. Dünya’nın manyetik alanı­nın evirtiminin keşfi, okyanus diplerindeki manyetik anormalliklerin nedeninin anlaşılmasını sağladı ve levha tektoniği kuramının oluşturulmasına büyük katkısı oldu.

Nihayet yapılan gravimetri ölçümle­ri (yer çekiminin ölçümü), izostazi ku­ramının (yer kabuğunun denge kuramı) geliştirilmesini sağladı. Dünya ölçeğin­de yapılan bu jeofizik ölçümleri, bir istasyon ağının kurulmasını gerektirdi ve bu ağ bir dünya haritası yapımına imkan verdi.

jeofizik nedir kısaca tanımı

Jeofizik yöntemlerin temel bir öne­mi yoksa da, farklı bir ölçekte bunlar, toprak altının geometrisini ve doğasını belirlemeye imkan sağlar.

jeofizik

Jeofizi Araştırmaları

Yöresel ölçekte uygulanan jeofizik yöntemleri, maden yataklarını araştırmada olduğu kadar, kamu çalışmalarında da iyi bir araştırma aracı oluşturur; çünkü dolaysız gözlemle ulaşılamayan toprak altı konusunda bilgi verir.

Sismoloji derinlerdeki top­rakların özelliği ve yerleşimi konusunda yeterli imgeleri sağlar. Bu dal işlenen probleme uygun şiddette bir patlamanın doğurduğu dalgaları çözümler. Petrol araştırmalarında temel araçlardan biridir ve karada olduğu kadar denizde de hidrokarbon kapanları oluşturmaya elverişli bölgelerin yerlerini belirleme imkanı verir. Böylece kuyu açmada yer belirleme açısından rehberlik eder. Ayrıca bu dalgalar, toprak altının be­lirgin niteliklerini ortaya koyar; mesela çatlak ve sağlam kayaçlar dalgaları aynı hızla iletmez; dolayısıyla bu yöntemden kamu işlerinde de yararlanılır.

Toprak altındaki ferromanyetik kütleler, uygun ölçekteki haritalarda gösterilen manyetik anormalliklere yol açar. Bu haritalar bazı minerallerin değişimini de belirtir.

jeofizik nedir

Gravimetrik haritalar yer kabuğu içindeki kütlelerin da­ğılımı üzerine bilgi verir. Negatif bir anormallikle ortaya çıkan kütle eksikliği, toprak altında boşluklar bulunduğunu gösterir. İnşaat çalışmalarına girmeden önce bunların bilinmesi gerekir. Tersine, pozitif bir anormallik yoğun bir kütlenin varlığını gösterir; bu yoğunluk bir mineralin derişiminden kaynaklanabilir.

Öte yandan, yaygın olarak kullanılan başka jeofizik yön­temleri de vardır. Elektrik akı­mının yayılma hızını yansıtan direncin ölçümü de kayaçlann özelliği hakkında bilgi verir. Radyoaktifliğin ölçümüyse, uranyum ve radyoaktif maden filizi yataklarının araştırılmasında kullanılır.

Sismoloji

Bir deprem dalgasının baş­laması, bir patlamayla karşılaştırılabilir; Dünya’nın her yanına yayılan dalga ya­yımına yol açar. Sismolojinin konusu, geçtiği çeşitli ortamların halini ve özelliğini anlama imkanı veren bu dalgaların davranışını incelemektir.

Elbette bu dalgalan incelemek için, her şeyden önce bunları kaydetmek gerekir. Bu amaçla sismograf kullanılır; bu aygıtlar gerçekte hiç kesilmeyen ve çoğunu bizim algılayamadığımız yer salınımlarını büyüterek kaydeder ve salınım kayıt di­yagramlarını yani sismogramları sağlar. Bir deprem dalgası, art arda üç tip dalganın geldiğini gösterir: P dalgaları (birincil), S dalgaları (ikincil) ve L dalgaları. Belli bir noktadaki yer hareketini belirlemek için bu üç dalga serisinin bir düşey bileşenini ve iki yatay bileşenini kaydetmek gerekir. Dünya yüzeyine yayılan sismoloji istasyonları ağı, gezegenimizdeki bu salınımları sürekli olarak kaydeder. Sismogramlar ince­lenerek, meydana gelen bütün depremlerin yeri kesin olarak belirlenir. Bu sismik izleme, şiddetli depremlerin ve yanardağ patlamalarının tahmini için de gereken öğelerden biridir.

Ama P ve S dalgaları veya hacim dalgalan, Dünya’nın iç katmanlarında yayılma özelliği taşır. Dalgalanma hızı sıcaklığa, basınca ve kat edilen ortamın yapısal özelliklerine bağlıdır. Sismik dalgalar farklı özellikte iki ortam arasındaki sınırı be­lirleyen süreksizlik bölgesinden geçerken kırılır. Bu yoruma, depremden kaynaklanan hacim dalgalarının yörüngeleri çözümlenerek varıldı ve Dünya’nın, süreksizlikle biribirinden ayrılmış, eşmerkezli katmanlardan oluşan bir küre olduğu düşüncesi doğdu. Ayrıca sıvılar içinde yayılmayan P dalgalarının bu özel davranışı, Dünya’nın dış çekirdeğinin erimiş halde olduğunun anlaşılmasına olanak sağladı.

Sismoloji aynı zamanda, Dünya’nın dış kabuğunun de­ğerlendirilmesini sağlayan bir bilim dalıdır. Bu alanda doğal dalgalardan yararlanıldığı gibi, bir patlayıcı madde kullanılarak elde edilen dalgalara da baş­vurulur. Oşinografi biliminde (deniz bilimi) dalgaların kırılmasıyla (yayılma hızını verir) yansıması (süreksizliği belirtir) birlikte kullanılarak, okyanus kabuğunu kaplayan tortul kayaç serilerinin kalınlığı ve dizilimleri belirlenir.

Paylaşır mısınız?
Önceki İçerikDüzlemde Green Teoremi
Sonraki İçerikAçısal Momentum Nedir
Oğuzhan Mallı
Merhaba Ben Oğuzhan Mallı Mühendis Beyinler sitesinin editörüyüm, Bir süre Karadeniz Teknik Üniversitesinde Elektrik ve Elektronik mühendisliği okuduktan sonra, yurtdışında eğitimime devam etmekteyim. Advanced seviyesinde İngilizce ve Rusça bilmekteyim. Yazılarımda yaptıklarımla, düşüncelerimle ilgili pek çok şey bulabilirsiniz. Yorumlarınız, düşünce ve tavsiyeleriniz benim için çok önemli. Yalnızca “Merhaba, buralardaydım.” demek için dahi olsa vakit ayırıp bıraktığınız her bir yorum için çok teşekkür ederim. Bütün yorumlara cevap vermeye çalışıyorum.

Düşünceleriniz Nedir?