Ana Sayfa Bilim Bilimde Hipotez, Teori ve Kanun İlişkisi (Bilimsel Metodoloji)

Bilimde Hipotez, Teori ve Kanun İlişkisi (Bilimsel Metodoloji)

Yaklaşık 4.5 milyar yıl yaşında olan gezegenimizde sadece 200.000 yıldır var olan bir türüz. Ancak, düşünce yetimizin diğer canlılara oranla bu denli gelişmiş olmasından ötürü gezegene hükmetmiş durumdayız. Düşünün; Dinozorlar milyonlarca yıl yaşadılar ancak talihsiz bir olay hepsini bu gezegenden sildi. Bu tür bir şey bir gün biz insanların da başına gelebilir. İlkçağ filozoflarından birisi olan Aristotales “İnsanlar doğası gereği bilmek isterler” demişti. Bu söz biraz daha detaylı düşünüldüğünde bilimin var olmasının temel nedenlerine yolculuk yapabiliriz. Doğamız gereği etrafımızda gerçekleşen olayları, ne olup bittiğini anlamak istiyoruz. Bu merak duygusuna ister istemez sahibiz çünkü biliyoruz ki hayatta kalabilmemiz için, bizi gelecekte nelerin bekleyebileceğini bilmek için etrafımızda olup bitenleri anlamamız gerekiyor.

aristoteles

İşte eski zamanlarda yaşayan insanların bazıları, tıpkı bizim gibi bu tür şeyleri merak etmiş ve belli açıklamalar geliştirmişlerdir. Bilimin doğduğu zamanlarına gidecek olursak (Antik Yunan Dönemi), çoğu insanın bu tür soruları dini temel alarak, yani inanç ile açıklamaya çalıştığını görürüz. Ancak din temel alınarak doğayı açıklamak için söylenilenler, bazı kişileri şüpheye düşürmüş ve şüphe yok ki bu şüphe, her geçen yüzyılda daha da artmıştır ki bu yüzden bilim doğmuştur. Evet evet, tarih sahnesinde (bildiğimiz kadarıyla) ilk soruyu soran insandan ve onun arkadaşından bahsediyorum. Tales ve Anaksimandros. Bu iki Milet’li aristokrat, doğayı açıklamak için dini temel almamış, gördüklerinden,gözlemlerinden yola çıkarak, onları yorumlamaya çalışarak farklı hipotezler geliştirmişlerdir. Şimdi esas konumuza gelelim. Nedir bu Hipotez,Teori ve Kanun dediğimiz kavramlar ?

bilimsel yöntem

Şu ana kadar anlattıklarımızdan yola çıkarak bilimi “Doğanın işleyişini açıklamak için deney ve gözleme dayalı bilgiler üretilmesi” diye açıklarsak hata yapmış olmayız. Özellikle ülkemizde, yıllardan beridir bize öğretilen bir ifade var ki bu ifade, hipotezlerin ispatlanınca teorilere, teorilerin de ispatlanınca kanunlara dönüştüğünü söyler. Ben dahil birçok öğrenciye böylesine yanlış bir ifade yıllarca öğretildi. Sanki bilimin metodolojisi böyle imiş gibi. Ancak sizin de tahmin edeceğiniz üzere modern bilimde böyle bir işleyiş yoktur ve hiçbir zaman da var olmamıştır (ve çok büyük ihtimalle hiçbir zaman olmayacaktır). Şimdi gelin, bilimin gerçek metodolojisinden yararlanarak bu kavramları açıklayalım.

Bilim adamları yıllardan beridir etrafımızdaki şeyleri gözlemlerler. Bu, Ay’ın uzayda durması gibi bir gözlem de olabilir (Kütle çekim Yasası), canlıların zaman içerisinde değişime uğraması da (Evrim yasası, doğa yasası). Yani bu tür gözlemler gerçeklerdir (Bilimdeki terminolojiye göre; yasa, kanun, ilke). Bu gerçekler aslında bizlerin onları fark etmesinden de bağımsızlardır. Evrenimizin dokusu itibari ile zaten var olan şeylerdir. Tabii, başka bir evrende var olmak veya o şekilde var olmak zorunda değiller (Örneğin; başka bir evrende ışık hızı limiti çok farklı olabilir). Ancak kanunlar (veya yasa, ilke, gerçek) bir şeyin sadece “Ne?” olduğunu açıklarlar. O şeyin “Neden?” ve “Nasıl?” olduğunu açıklamazlar. Bu sebepten ötürü, bize istediğimiz detayda açıklama sunmazlar.

İşte burada devreye teoriler girer. Teoriler, bir gerçeğin (aynı zamanda bir olgunun,yasanın veya kanunun) “Neden?” ve “Nasıl” çalıştığını açıklarlar. Bu yüzden aslında düşünüldüğü zaman, verdikleri bilgi çokluğu dolayısı ile kanunları kapsarlar. Onlardan daha aşağı seviyedeki kavramlar değillerdir. Bunu örneklendirmek için doğaya bakmamız yeterli olacaktır. Örneğin, doğada “Evrim” diye bir gerçek var (Doğa Yasası) ve biz gözlemlerimiz sayesinde ulaştığımız bir gerçeğe göre canlı popülasyonlarının zaman içerisinde değişime uğradığını biliyoruz. Yani kanunlar, bize sadece bir değişim olduğunu söylüyor, bu konu ile ilgili daha kapsamlı bilgiler veremiyor. Bu değişimin “Neden?” ve “Nasıl?” olduğunu daha öncede de belirttiğimiz gibi ancak teoriler açıklayabilir (Evrim Teorisi)

bilimsel yöntem nedir

Yani özetle kanunlar “Bir gerçek”, teoriler ise o gerçeklerin çalışma mekanizmalarını açıklayan faktörlerdir. Hipotezler de (Alt açıklamalar) teoriler ve kanunlar arasında köprü görevi görürler. Daha da netleştirmek için şöyle söyleyebiliriz. Bilim adamları doğada bazı şeyleri gözlemledikten sonra onlara belli sebepler ararlar. “Acaba şu sebepten dolayı mı gerçekleşiyor?” gibi. Daha sonra bu varsayımları testten geçirirler, onları yanlışlamaya çalışırlar (Mesela her kedi beyazdır diyorsak, amacımız o hipotezi yanlışlamak, çürütmek olduğu için tekrar beyaz kedi aramak saçma olacaktır. Başka renkte kedi bulmak lazım). Bu testin sonunda varsayımların bazıları elenir, bazıları başarılı olur. İşte doğayı açıklamak için kullanılan hipotezler, bu testi başarı ile geçmiş alt açıklamalar,varsayımlar iken, teoriler de bu başarılı açıklamaları kullanarak, onları kaynak edinerek kanunların “Neden?” ve “Nasıl?” gerçekleştiklerini açıklarlar.

Yani hipotezler, teorilerin inşasında görev alırlar. Ancak bir teoriyi bazen bir, bazen de birkaç hipotez inşa ettiği için “Hipotezler başarılı olunca teorilere dönüşürler” mantığı kısmen doğrudur. Ancak önceden de belirttiğimiz gibi teorilerin kanunlara dönüşmesi gibi bir söylem asla doğru değildir. “Teoriler” her zaman “Teoriler” olarak kalacaklardır. Modern bilimin metodolojisi böyledir. Bilimi ve onun bilgi üretimini daha iyi anlamak için, metodolojisini öğrenmek çok büyük önem taşıyor. Bu sayede, yaşadığımız evreni daha iyi anlayacak, medeniyetimizi daha aydınlık günlere ulaştıracağız.

arıcılık malzemeleri
Doğukan Postoğlu
Doğukan Postoğlu
Herkese merhaba. Ben Doğukan Postoğlu. Makine Mühendisliği 3.sınıf öğrencisiyim. B2 seviyesinde ingilizce bilmekteyim. Yazılarımda daha çok modern bilim ile ilgili konulardan bahsediyor olacağım. Umarım, okurlara güzel bilgiler katabilirim.

3 Yorum

  1. Öncelikle bu özveri dolu çalışmalarınızında başarılarınızın daim olmasını dilerim. Dolayısı ile bır konu araştırma yaparken sizin sayfa ile tanıştım. (Ağırlığın veya hacmin dalga boyu) diye, bir çalışma arıyorum yokmu benmi göremedim bilmiyorum.
    Dolayısı ile soruyorum böyle bır bilimsel tespit yokmu.
    İlginize şimdiden teşekkürler hoşçakalın.

Düşünceleriniz Nedir?

Lütfen yorumunuzu buraya yazınız.
Lütfen isminizi buraya yazını.

Yazar Ol arıcılık malzemeleri

Yeni Yazılar

Görüntü İşleme Nedir? Nerelerde Kullanılır?

Görüntü İşleme; elde edilmiş görüntü sinyallerinin, belirli işlemlerden geçerek yeniden yapılandırılması anlamına gelir. Görüntü işlemenin temelinde pixel değerleri ile işlemler yaparak, görüntüyü daha işlevsel...

ASHRAE Derneğinin Görevleri Nelerdir

ASHRAE; Amerikan Isıtma, Soğutma ve Havalandırma Mühendisleri Derneği, ısıtma, havalandırma, klima ve soğutma sistemleri tasarım ve inşasını ilerletmek isteyen Amerikanın profesyonel bir derneğidir. ASHRAE'nin...

Biyosistem Mühendisliği Nedir?

Arkadaşlar merhaba, yüksek lisans eğitimimin yoğunlaşması ve pandemi sürecine de girmemiz nedeniyle bir önceki yazımda bahsettiğim Biyosistem Mühendisliği ile ilgili yazımı ancak şimdi yazabiliyorum....

PLC Programlama Dilleri

Programlanabilir Lojik Kontrolör (PLC), endüstride sıkça kullanılan kontrol cihazlarından biridir. Otomatik kumanda sistemlerinin mekanik olarak gerçekleştirdiği işlemleri lojik olarak gerçekleştirmesi sayesinde zaman ve yer...

Mühendislik Maaşları

Geomatik Mühendisliği Maaşları

Geomatik mühendisi kimdir? Uzay teknolojileri ve bilgi teknolojileri gün geçtikçe geliştiğinden dolayı, bu gelişmelerle birlikte Geomatik Mühendisliği bölümünün de değeri artmaktadır. Uydular aracılığıyla elde edilen...

Güvenilirlik Mühendisliği Maaşları

Bir sistem ve bu sistemin parçalarının, hesaplanan bir zaman süresinde ve belirtilen şartlarda, istenen işi yapabilme yeteneğine güvenilirlik tanımlaması yapılır. Güvenilirlik eğitimi almış kişiler...

Genetik Mühendisliği Maaşları

Bu yazımda genetik mühendisliği maaşları hakkında bilgi vereceğim. Yorum kısmında diğer yorumları görebilirsiniz. Dünya genelinde genetik mühendisliği çok revaçta olan meslek gruplarından biridir. Ülkemizde...

Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği Maaşları

Merhaba arkadaşlar bu yazımızda elektronik ve haberleşme mühendisliği maaşları hakkında sizler için araştırdığımız bilgileri sunacağız. Elektronik ve haberleşme mühendisleri, bilişim teknolojileri, proje tasarımı, test ve...