Boji (Bogie) Nedir

29263
boji

Bu yazımızda raylı sistem araçlarını kullanan yolcuların çok fazla farketmedikleri ancak bu araçlarda konfor ve güvenliği sağlayan raylı sistem araçlarının boji sistemlerini inceleyeceğiz.

Bojiyi tanımlayacak olursak:

Boji sistemleri raylı sistem araçlarında hareketi sağlayan ve aracın geri kalan kısmını taşıyan, raylı sistem araçlarının bir parçası olarak tanımlanabilir.

Boji sistemlerinin esas kullanım amaçları, uzunluğu fazla olan raylı sistem araçlarının kıvrımlı raylardan daha uyumlu bir geçiş yapmasını sağlamak, tekerlek aksı ile araç gövdesi arasındaki rijit bağları yok ederek araçta oluşacak titreşimleri sönümlemek ve sürüş konforunun artırılmasını sağlamaktır. Ayrıca bojiler sürüş kalitesini de sağlayan, raylarda daha az aşınmaya sebep olan, raylı sistem araçlarının kurplardan (demiryolu virajları) daha kolay ve hızlı bir şekilde derayman (raydan çıkma) olmadan hareket etmesini sağlayan sistemlerdir.

İlk düzenli yapıdaki boji 1893 yılında İngiliz Samson Fox tarafından geliştirilerek Kanada’da Victoria Demiryollarında kullanılmaya başlanmıştır. Bu yıldan itibaren teknolojik gelişmelerle doğru orantılı olarak boji sistemlerinde ihtiyaçları karşılayabilecek iyileştirmeler yapılmıştır.

boji sistemleri
1893 Yılında Samson Fox tarafından geliştirilen Fox tipi boji

Bojilerin Konumlandırılması

Bojiler içeriden ve dışarıdan olmak üzere iki şekilde aks kutusuna bağlanırlar. (Aks kutuları tekerlek aksları ile boji gövdesinin uyumlu çalışmasını sağlayan elemanlardır) Bojiler dışarıdan konumlandırmada aks yuvası ve boji gövde parçalarının tekerlek disklerinin dışında bulunurken, içeriden konumlandırmada ise tekerleklerin arasında bulunurlar. Ayrıca yolcu treni bojilerinde iki adet süspansiyon sistemi bulunurken, yük treni bojilerinde tek süspansiyon sistemi bulunur. Bunun amacı yolcu trenlerinde yoldan kaynaklanan titreşimlerin en aza indirgenmesi ve yol konforunun artırılmasıdır.

Bojileri sınıflandıracak olursak:

Bojiler çok çeşitli tasarımda oldukları için bojileri sınıflandırmak oldukça zordur ancak en basit hali ile işlevlerine göre taşıyıcı ve çekici, tasarımlarına göre ise klasik ve gelişmiş bojiler olarak sınıflandırılabilirler.

Klasik taşıyıcı bir boji; rijit bir iskelet, rijit tekerlek setleri ve boji iskeleti ile aks kutusu arasına yerleştirilmiş birincil süspansiyondan oluşur. İkincil süspansiyon sistemleri ise boji iskeleti ve bolster(yatak) arasına yerleştirilen 2 hava yayı, 2 yanal darbe engelleyici ve yuvarlanma hareketini engelleyici çubuktan oluşur.

taşıyıcı boji
Klasik taşıyıcı boji

Gelişmiş bojilerin klasik bojilerden farkları, boji iskeletinin iki parçadan oluşması, bu iki parçanın bağımsız hareket edebilen iki ayrı  tekerlek setine sahip olması ve birincil süspansiyon sistemlerinin bulunmamasıdır.

Gelişmiş bir boji
Gelişmiş bir boji

Şimdi de bir bojinin kısımlarını inceleyelim;

Merkez Mili: Boji ile taşıt gövdesi arasındaki bağlantıyı sağlayan aynı zamanda kurplarda konforlu dönüş yapılmasını sağlayan merkezi plakanın(center plate) konumlandırıldığı mildir.

Hava Yayı: Raylı sistem aracı ile boji arasında bulunan titreşim sönümleme elemanıdır. İkincil süspansiyon elemanlarından birisidir.

Boji iskeleti: Boji komponentlerinin  üzerinde  bulunduğu şasi kısmıdır.  Aracın gövdesi ile bojisi arasında kılavuzluk yapar.

Fren Kumpası (Fren Kaliperi): Aracın fren diskini kavrayarak frenlemeyi sağlayan kısımdır.

Dişli Kutusu: Dişli takımlarının birbirlerine uyguladıkları kuvvetle oluşan torku aktaran sistemdir. Otomobillerdeki şanzımanın trenlere uygulanmış halidir.

Eksenel Damper: Tekerlek-ray etkileşimi sonucu oluşan titreşimi sönümleyici elemandır.

Anti-yaw Damper: Araç kurptan geçerken ray-teker arasında meydana gelen yanal kuvvetleri sönümleyen elemandır.

Aks Kutusu: Tekerlek aksı ile boji gövdesinin uyumlu çalışmasını sağlayan elemandır.

Eksenel yay: Ray ile tekerlek etkileşiminden oluşan titreşimleri sönümleyen birincil süspansiyon elemanıdır.

Ülkemizde ise genellikle demiryollarımızın yapısına uygun olarak tasarlanan Y-32 bojileri kullanılmaktadır.

Y-32 tipi vagonun teknik özellikleri

Paylaşır mısınız?
Muhammet Kaya
Karabük Üniversitesi Raylı Sistemler Mühendisliği - Raylı Sistemler Derneği Proje ve Araştırma Kurulu Başkanı

7 Yorum

  1. Hi,
    I am a Machinery Dealer and I have a customer who has been operating
    Passenger Trains in Pakistan based on Rolling Stock owned by Pakistan Railways.
    The customer is interested in importing his own Rolling Stock. He is considering
    to import used DMU RailCars with 2-3 Passenger Cars for short journeys ( max 2-4 hours ).

    For Railcars he is considering to source from USA, Japan or Europe. Our Track Gauge: 1676 mm. If we could work on this project where you could possibly New Bogies and/or Retrofit Existing Bogies ?

    Please do consider this proposition and I would be keen to have your suggestions.
    Thanking you for your attention.

    Kind Regards
    Nadir Osman
    RK Enterprises
    349/S, Township Industrial Estate,
    LAHORE, Pakistan.

    • Dear Nadir Osman;

      European avarage gauge 1428-1492 mm. But I don’t know Japan avarege gauge. For this reason, you can not find bogie as 2nd hand in europe according to your measurements. But you can contact the supplier companies.

      Regards.

  2. Güzel bilgiler içeriyor diğer yazılarınızda konfor ile ilgili özellikli bojilerdende bahsederseniz bildiklerimize yeni bilgilerde katmamiza yardimci olacağını düşünerek çalışmalarınızda başarılar dilerim emeğiniz için teşekkürler.

Düşünceleriniz Nedir?

Lütfen yorumunuzu buraya yazınız.
Lütfen isminizi buraya yazını.