Jet Motoru Nasıl Çalışır

32315
modern jet motoru

Yazıya başlamadan önce, Newto’nun 3.cü hareket kanunu olan ”Bir cisme etki eden kuvvete eşit ve ters yönde bir tepki oluşur.” cümlesini paylaşmak istiyorum. Bu cümleye dayanarak aracın ters yönde hareket etmesini sağlamak için, herhangibi bir aracın arkasından püskürtülen gaz veya bir sıvının ters yöne yöneltmesi gerekmetedir. Jet motorlarına ‘‘Tepikili Motorlar” da denilebilir.

Daha detaylı bilgi için gaz türbinleri ve jet motorlar yazısına mutlaka göz atınız.

Peki jet motorları nedir? Jet motorları, atmosferden aldığı havayı sıkıştırarak kullanılan yakıt ile yakıp ısıtır.

Bu ısıtma sonucunda ortaya çıkan gazları, hızla bir biçimde dışarı doğru püskürterek, ters yönde bir itme gücü oluşturur. Oluşan bu güçle, motorun bağlı olduğu aracın hareket etmesi sağlanır. Belli yıllarda, uçakların itme sistemlerinde kullanılan alternatif piston hareketli içten yanmalı motor ve pervane düzenekleri kullanılıyordu. 1935′de Hans Ohain tarafındanlu uçak (jet uçağı) yapıldı.

Yapılan bu uçak diğer uçaklara göre hızı tırmanışı vb. gibi ileriye yönelik özelliklere sahipti. Günümüze bakacak olursa birden fazla jet motoru çeşidi geliştirilmiştir. Bunlardan bazıları; turbojet, turbofan, turboprop, turboşaft ve ramjettir.

Peki bu jet motorlar nasıl çalışır?

Jet motorlarını balona benzetebiliriz. Bir balonunun içine hava bastıktan sonra ağız kısımını bağlamadan bıraktınız mı? Eminim ki herkes yapmıştır ve tepkiyi görmüştür. Jet motoru çıkış noktasında çok yüksek oranda basınç ve hıza sahip olan hava akımı vardır. İtki-tepki prensibini ele alırsak; motorun ileriye doğru gitmesi için itilmek isteyen havanın tepkisi aracın ileriye bir hareketi söz konusudur. Motorun ana çalışma prensibine bakacak olursak;

turbojet

Gaz türbini: Havayı içeri çeken, sıkıştıran ve püskürten makinedir. Kısaca ÇEK, SIKIŞTIR, PATLAT,PÜSKÜRT.

Çekme: Büyük fan vasıtasıyla havayı motorun içine çekmesine yardım eder. Çekilen havanın bir kısmı ana kısma iletilir, diğer kısmı ise püskürtme aşamasına gider.

Kompresör (Compressor): Havayı sıkıştırarak sıcaklığını ve basıncını yükseltip yanma odasına gönderen sistem.

Patlama: Yakıt, küçük bir tüp ile eklenir. Şıkıştırma aşamasındaki yüksek başınçla birleştirilir ve birleştirilen karşım ateşlenir. Sonuç olarak kontrollü bir patlama ortaya çıkar. Motorun şekli nedeniyle arka tarafa yönlendirilir.

Püskürtme: Son aşamamız olan püskürtme, motorun iç kısmında bulunan sıcak hava, patlamış hava, ana fandan doğrudan gelen hava ile karışır. Bu karışımın sonucunda ise; motorun arka tarafından yüksek hızda püskürtülür. Püskürtmenin boyutu çok kuvettli olmasıyla itme kuvveti çıkar. Hava akımının bir kısmı, motorun çalışmasını sürdürmek için motorun ana milini döndürmede kullanılır. Geri kalanı ise tamamen hareket için kullanılır.

Aşağıda jet motoru ile ilgili bir videomuz var. İyi seyirler. Ayrıca diğer yazım uçaklar nasıl uçar ilginizi çekebilir. Göz atmayı unutmayınız. Hepsi bu kadar.

14 Yorum

  1. Arkadaşımın bilgilerine bir de ilave sorusu olan arkadaşlarıma cevap olması olması anlamında şu bilgileri paylaşmak istiyorum….: gaz türbinli motorlar dışarıdan hava alığı kısmı ile almış oldukları atmosfer havasını kompresör kademelerini kullanarak sıkıştırırlar. Her kademe motorun tipine bağlı olarak birkaç PSI hava basıncını arttırarak kompresör kısmının son kademesine kadar getirir. Burada yanma gerçekleşmemiştir ama sıkışan havanın sıcaklığı (Boyle Kanunu) 200-500 C dereceye ulaşmış olur. Burada uygun sıcaklığa ve basınca erişmiş basınçlı hava yanma odasına gönderilir yanma odasına gönderilen hava toplam alınan hava miktarının ancak %20-25′ i kadardır. Geriye kalan hava(%70-75) soğutma amaçlı hava yanma odası ve türbin sıcak kısımlarında kullanılır. Yanma odasında yakıt püskürtülerek hava yakıt karışımı yakılır, yine motor tipine bağlı olarak yanma odasındaki sıcaklık 2000 C dereceye ulaşabilir. Sıcaklıkla beraber oluşan sıcak gazların akış hız enerjisi yanma odasından hemen sonra konumlandırılmış vantilatöre benzeyen bir türbinin döndürülmesi için kullanılır. Türbinin döndürülmesi ile elde edilen dönü enerjisi bir şaft vasıtasıyla kompresörün devamını yani motorun çalışmasını ve aksesuar dişli kutularına bağlı sistem elemanlarının çalışmasını sağlar. Türbinin dönmesi sırasında gaz basıncı gitgide düşer ama türbin blade özel yapılarından dolayı akış hızı sabit tutulmaya çalışılır. Türbine giren sıcak gazların ısısı enerji kaybı nedeniyle 700-1200 C dereceye kadar düşebilir. Gazların akış hızı türbinden sonra daralan bir kesitte tasarlanmış olan(convergent) egsoz kısmından çıkarılarak yüksek bir gaz çıkış hızı elde edilir ki bu hız motora giren akışkan hızından yüksek ise, Newtonun 3. hareket kanununu paralelinde motoru ve ona bağlı uçağı ileri doğru hareket ettirir.

  2. Peki yakıt yanıcı bir madde ya yakıt olarak yanıcı olan hidrojen kullanıla bilir mi yani bunu yapabilen bir model geliştirmek mümkün mü ?

  3. Nerede sıkışıyor gaz, sıkışan oda eğer göstermiş olduğunuz çizimin orta bölümündeki mavi kısımsa kapakları nerde,
    Eğer kapakları yok ise girişteki büyük fanla ortadaki küçük fanlar arasında mı sıkışıyor ?

    • ilk olarak düşük basınçlı yazılışını hatırlamıyorum ama okunuşu haypreyşiır kompresörde ısınıyor ondan sonra yüksek basınçlı lopreyşır kompresörde basınçlanıyor ondan sonra ortada olan yanma odasına gönderiliyor yani senin sorunun cevabı ağız kısımdaki dişli daireler.

  4. Hocam bir sorum olacak sıkıştırma kısmında hava motorun içerisine giriş yaptığı sırada türbin yardımıyla sıkıştırılır demişsiniz. Sıkıştırma işlemini burada kompresör gerçekleştirmiyor mu ?

  5. Hocam aklıma takılan bişey var bu yakıt onceden ateşlenip yani lpg gibi olan bi gazla sorada dışarıdan gelen hava yardımı ilemi ateşleniyor

  6. Yazı bayağı faydalı oldu teşekkürler .Peki motorun ilk hareketi ayrı bir elektrik motoruyla mı yoksa yakıtın tek başına türbini döndürmesiyle mi sağlanır.

Düşünceleriniz Nedir?

Lütfen yorumunuzu buraya yazınız.
Lütfen isminizi buraya yazını.