Zaman Nedir

4449
Zaman Nedir

Zaman, daha yeni nefes almaya başladığımız, hayatın en erken dönemlerinde zihinlerimizin arka fonuna bir anda yerleşen, varlığı adeta genlerimize işlemiş, aslında hem olan hem de olmayan, hem somut hem de soyut, biraz akıl dışı bir kavram. Zaman denildiğinde çoğumuzun zihninde lineer bir akış çizgisi belirir. Çizgi uzayıp giden bir doğru parçası gibidir. Ana istasyonları geçmiş, şimdi ve gelecek olan, yönü belirlenmiş bir tren rayına da benzetilebilir.

Ama, zaman olgusunun zihinlerde oluşturdu imge bir tarafa, aslında asıl sorgulanması gereken konu şudur bence. Zaman evrendeki diğer her şeyle birlikte var olup, çevresiyle de etkileşim halinde olan fiziksel bir şey midir, yoksa yalnızca insan zihninin ürettiği suni bir oluşum mudur?

zaman

Bilim insanlarınca çok farklı görüşler öne sürülüyor olsa da, genel görüş zamanın aslında bir yanılgı olduğu yönünde.

Huw Price, İngiltere Oxford’da yaşayan bir öğretim görevlisiymiş. Felsefe konusunda bir akademik danışman kendisi. Price’a göre zamanın mutlak bazı özellikleri, aslında dünyanın fiziksel halleriyle değil, bizim düşünsel yapımızın şartlarıyla şekillenmiştir. Bu olmazsa olmaz özellikleri de “Şu An”, “Akış” ve “Yön” olarak üç maddede tanımlıyor.

Örneğin içinde bulunduğumuz an sabah saat 08:30 olsun (Şu An). Öğlen paydosu saat 12:30 da olacaksa, ‘şu an’ dan gelecekteki bu eyleme doğru bir yönün varlığı söz konusudur ve aynı zamanda bir akış eyleminden bahsedilir.

İnsan zihni, doğal olarak çevresindeki tüm olayları, zamanın bu akışı içerisinde 3 boyutlu bir ortamda gerçekleşiyormuş gibi algılar ve tanımlar.

Oysa ki aslında bir olasılık daha vardır. Zaman çizgisi boyunca yaşanan tüm olayların sıralı olarak akmadığı, yalnızca bir arada bulunduğu ve dolayısıyla zaman olgusunun olmadığı bir düzen. Bu durumda “değişme” diye bir şey yoktur ve geçmiş, şimdi, gelecek hepsi orada bir arada durmaktadır.

Aklı zorlayan bu ihtimali anlamak için çok güzel bir örnek buldum: 35 mm’lik klasik bir film makinesinden konulu bir film izlediğinizi düşünün. Cihaza dokunmadığınız sürece, film yaklaşık 2 saat boyunca birbiri ardına gelişen olayları sesler eşliğinde size gösterecektir. Eğer bu filmi daha önce izlemediyseniz, 5 dakika sonra bile ne olacağını bilme imkanınız yoktur. Yalnızca filmi sonuna kadar izlediğinizde olayların gelişimini ve nasıl sonuçlandığını öğrenebilirsiniz. Halbuki, olayların değişimiyle ilgili görsellerin tamamı zaten makinenin içerisindedir. Yani siz bilmeseniz bile, olacaklar aslında orada öylece durmaktadır.

Öte yandan, zamanın mutlaklığı ile alakalı da pek çok farklı görüş bulunmaktadır bilim dünyasında. Örneğin İsaac Newton, evrende hiçbir şey bulunmuyor olsa dahi, akıp giden bir zamanın var olacağı konusunda kesin fikir beyan etmiştir. Oysa ki yeni nesil bilim insanları “değişim” olmayan bir yerde zamanın varlığından da söz etmenin mümkün olmadığı görüşündeler. Yani yanıltıcı zaman algısı, aslında ‘değişim’in varlığından kaynaklanmaktadır ve zaman tıpkı bir sihir gibi durağanlıkta ortadan yok olmaktadır.

zaman nedir felsefe

Biliyorum, anlatmaya çalıştığım konu, temel sezilerimize çok aykırı gibi duruyor. Bu nedenle kabul etmek çok da kolay değil gibi. Ama çok güvendiğimiz, bel bağladığımız inanmakta hiç tereddüt etmediğimiz o kadar çok yanılsama tecrübemiz varken, zamanı bile sorguya çekmemiz kaçınılmaz galiba.

Maalesef bu yazı, bilimin çok özel ve daha öne bilinmeyen saklı bir gerçeğini ortaya çıkarmış falan değil. Hatta zamanın şimdiye kadar sanıldığı gibi dürüst bir aristokrat mı, yoksa kaypak bir sahtekar mı olduğu konusunu bile aydınlatamadığı ortada. Ancak bilimin, pek çok konuda olduğu gibi, bu konuda da emekleyen ama güven veren adımlarla yaratılışı keşfetmeye devam edeceğinden hiç birimizin kuşkusu olmasın.

Yazımızı Beğendiniz mi?
Önceki İçerikMatematiğin Görme ile İlişkisi Var mı
Sonraki İçerikKök 2 Rasyonel Bir Sayı Değildir!
Cenk Demirarslan

1967 İstanbul doğumlu. İstanbul Teknik Üniversitesi İnşaat Mühendisliği bölümünden 1988 yılında mezun oldu. Bilim, hayatında çok önemli bir yer tutuyor. Son dönemlerde ise felsefeyle ilgilenmekte. Spor, geziler, bilimsel araştırma, sinema, sahne sanatları(izleyici), doğa ve müzik başlıca ilgilendiği etkinlikler. İnsanın ancak ruhsal ve zihinsel anlamda geliştiği sürece yaşamaya devam edebileceğine inanıyor ve sıkı bir humanist.

10 Yorum

  1. bence olay sadece zamanı anlıyabilmemizi sağlıyor olay olmasada zaman vardır diye düşünüyorum. Birde zaman ve uzay birbiri ile eşitmidir veya aynı şeymidir uzayın genişlemesinden hızlı hareket etsek mesela uzayın dışına çıksak zamandanda çıkmış mı oluruz? Zaman ve yerçekimi ile ilgili de bir yazı yazarsanız ilgi ile okunur :)

    • Aslında benim yazdıklarım da sizin yorumunuzda belirttiklerinizin tamamı da olası şeylerdir. Yalnızca bilimin ortaya çıkarması için zamana ihtiyaç var. Teşekkürler.

  2. Olay yoksa zaman yokmudur ? Şimdiye kadar zaman ve mekan arasındaki bağlantı ile ilgili çelişkilerim olmuştu. Örneğin hatırlanamayan kayıp zamanlar ve mekan arasındaki kurgu gibi. Bu düşünceden yola çıkarak zamanı tanımlarken mekan kavramınında etrafında dolaşmak gerekiyor gibi düşünüyorum.

    • Teşekkürler. Daha da ilginci, tıpkı zaman gibi mekan kavramının da algıya dayalı bir olgu olduğu ve bizim bildiğimizin çok dışında bir biçimde algılanmasının olası olduğuna dair görüşler de oldukça yaygın.

  3. Bunu dini bir perspektiften açiklarsak Allah Azimüşşan zaman ve mekandan münezzehtir yani aslinda bizim geçmiş şimdi gelecek diye adlandırdığımız olaylar silsilesi Allah katında olmus ve bitmiştir Fakat Allah (c.c) bu olaylar silsilesini zaman mefhumunu yaratarak bizim yasadiklarimizi belli bir periyod halinde düzenlemiştir evet bir film makinesinde filmin bütün sahneleri mevcuttur ve bütün olaylar o makinenin içindedir . bununla benzerlik kurarak düsünün yasanmis ve yasanmakta olan bütün olaylar Allah katinda birdir..
    ŞUNU EKLEMEDEN GECEMIYECEGIM ISLAM DINI BILIME COK ONEM VERIR VE BU VE BUNUN GIBI KONULARI DINDEN YARARLANARAK ACIKLAMAK BILIMSELLIKTEN UZAKLASMAK ANLAMINA GELMEZ SONUCTA PEYGAMBERIMIZ ILIM ÇİNDE BILE OLSA GIDIN ALIN DEMISTIR BU ORNEK BILE ISLAMIN BILIME VERDIGI DEGERI ANLATMAYA YETER VESSELAM.

  4. Dr Price’in zaman tanımı: “şu an” referansına göre, önce ve sonra asimtotlarında subjenin keyfi bir “yönde” belirlediği bağıntılı figür ve fonlardaki nesnel akış, değişim

    Bu değişimin ortaya koyduğu gerçekliğe olgu; bu olgunun özneye bağlı algılanışına ise olay deniyor.

    Ve böylece burada bir paradoks oluşur: olay, zaman bağıntısının mı yoksa zaman, olay bağıntısının mı bir işlevidir?

    Değişim yoksa olay yoktur, çünkü olay değişim bağıntısınında geçerli sürekli bir fonksiyondur. Ancak olay yoksa, yani olay fonksiyonundaki değişim sıfırsa zaman yoktur diyebilir miyiz zira olay zaman bağıntısında geçerli bir fonksiyondur.

    Olaylar belirlenmiş bir yön doğrultusunda önce ve sonra ilşkisi içinde ama bir aradalar tıpkı örnek verdiğiniz film gibi ” bir mekanızma içinde”, birarada “öylece”… bu bir arada duruş noktasal değil düzlem bildirir şekilde önceli sonralı. Yazınız ilham verici.

  5. Dr Who’dan alıntılayacak olursak “It’s more like a big ball of wibbly wobbly… time-y wimey… stuff. “

Düşünceleriniz Nedir?

Lütfen yorumunuzu buraya yazınız.
Lütfen isminizi buraya yazını.