Ana Sayfa Fizik X-Ray Cihazı Nedir

X-Ray Cihazı Nedir

Günümüzde her gün sıklıkla karşılaştığımız ve geçtiğimiz her güvenlik kontrol noktasının olmazsa olmazı olan X-ray cihazlarının çalışma prensibini, görüntüleri sağlıklı bir şekilde nasıl verdiğini ve hatta en önemlisi insan sağlığına gerçekten bilindiği gibi zararlı bir etkisi olup olmadığını hiç merak ettiniz mi?

İlk olarak alışveriş merkezi, havalimanı gibi güvenlik gerektiren yerlerde kullanılan X-ray cihazlarının ne olduğundan bahsedelim, ardından konuyu biraz daha derinleştirelim.

X-Ray Cihazı

X-Ray cihazları, çanta, bavul, koli, paket, zarf gibi cisimlerin, güvenliği tehdit edici bir içerik taşıyıp taşımadığı ve ne tür bir içerik taşıdığının tespit edilmesinde kullanılan cihazlardır. Bagajı açmadan, içerisinde tehlikeli madde olup olmadığını, bagajın üzerinden X ışını geçirerek ekranda görevli tarafından izlenmesini sağlayan ve eşyaların kontrolünde kullanılan aletlerdir diyebiliriz.

X-Ray cihazları üç ana kısımdan oluşur. Bunlar;

  • X ışını ünitesi, x ışınlarının gönderildiği, algılandığı ve eşyaların konulduğu taşıyıcı bandın bulunduğu kısım.
  • Ekran, Aygıttan geçen eşyaların içinin görüldüğü yer (monitör).
  • Kontrol paneli, aygıtı kontrol eden düğmelerin yer aldığı bölüm.

Şimdi gelelim bu cihazların çalışma prensiplerine.

X-Ray Cihazlarının Çalışma Prensibi

X-Ray cihazları; radyasyon yayan ve elektrikten aldığı güç ile x-ışını üreten bir x-ray jeneratörüne sahip cihazlardır. Çantalarımız tünelin içine girdiğinde cihaz x-ışını üretir ve çantayı delip geçen ışınlar tünelin etrafında bulunan detektörlerden yansıması sonucu veriler oluşturur. Oluşan veriler x-ray görüntü işleme yazılımı sayesinde işlenir ve monitörde cihaz içinden geçen çantanın görüntüsü oluşur. Bu sayede nesnelerin sabit bir x-ışını kaynağından geçirildiğinde içeriği hakkında bilgi verirler.

X-Ray cihazlarında bir X-ışını kaynağı ve bu kaynağın karşısında ışınları algılayan bir detektör grubu bulunmaktadır. Eşyalar bu ışınların yolu üzerine konulmakta ve eşyalardan geçen ışınlar detektörler (foto diyotlar) tarafından algılanmaktadır. Foto diyot çıkış sinyallerinin uygun yükseltme ve filtreleme işlemlerinden sonra, sinyal işleme ve görüntü oluşturma teknikleri kullanılarak dilim görüntüler oluşturulmakta, sonrasından bu dilimler birleştirilmekte, sonuç olarak oluşturulan görüntü monitör bir siluet olarak yansıtılmaktadır.

Bagajlar X-Ray cihazının tünelinden geçerken maruz kaldıkları X-ışınları bagajı bir uçtan öbür uca tarar. Taranan her kesit, içerdiği maddenin atom ağırlığıyla ilgili olarak detektör grubunda bir sinyal oluşturur. Tarama sonunda bu sinyallerin toplamı taranan maddenin içerdiği nesnelerin görüntüsüdür.

X-Ray Cihazından Geçen Eşyalar Hangi Renkte Görünür?

Burada, oluşturulan görüntü üzerinde cihaz başındaki operatörlerin madde tanımlamasını kolaylaştırıcı bazı uygulamalar vardır. Bu tanımlamada malzemelere renk kodlaması uygulanmaktadır. X-ray cihazları; organik ve organik olmayan maddeleri ekrana farklı renklerde yansıtır. Örneğin titanyum, krom, demir, çelik, kalay, kurşun, bakır, gümüş, altın gibi atom numarası 18’den büyük olan ağır elementler (inorganik maddeler) mavi renklendirme ile, az yoğun maddeler yeşil renklendirme ile, atom numaraları 10’un altında olan hidrojen, karbon, nitrojen, oksijen, nitrogliserin, akril, kağıt, tekstil ürünleri, tahta ve su gibi organik maddeler sütlü kahverengi ya da turuncu ile görünmektedir.

x ray

X-Ray Cihazlarının Zararları

Öncelikle x-ışını sistemlerinin güvenilirliği gerekli kalibrasyon, kalite kontrolü ve bakımın doğru ve düzenli yapılması ile sağlanır. X-ray cihazları düşük radyasyon yayarlar. Ancak bu zararlı radyasyondan zarar görülmemesi için bagajların geçtiği bölümdeki aramalar, özel kurşun kaplı kapalı kutu gibi bir yerde yapılır ve bunlar her ay periyodik olarak radyasyon bakımından kontrol edilir. Dolayısıyla kurşun ile kaplı oldukları için çevresinde bulunan insanlar zarar görmezler.

X-ray cihazının olası radyasyon sınırlarını aşmaması için kullanılan cihaza uygun dozimetre kullanılır. Dozimetre (doz ölçer), maruz kalınan x ışını dozunu ölçmek için kullanılır ve ölçüm ve kontrolleri düzenli olarak Türkiye Atom Enerjisi Kurumu tarafından yapılmaktadır.

İnsanların üst aramaları ise kapı detektörlerinden geçiş yapmak ve el detektörü ile arama suretiyle yapılmaktadır. Bu nedenle insanlar, bagajlar gibi x-ray cihazından geçmediklerinden radyasyon almazlar. Bu sebeple insanların bu tip x-ray cihazlarından geçerek kontrol edilmeleri yasak olup, insanlar sadece detektör ile aranırlar! Çünkü medikal bir neden olmaksızın insanların radyasyona mazur bırakılması yasalara aykırıdır.

Metal Kapı Detektörleri ve El Tipi Detektörler

Metal kapı detektörleri; elektromanyetik alan prensibi ile çalışırlar. Bir x-ışını salınımı söz konusu değildir. Kapı şeklindeki alanda bir elektromanyetik alan oluşturarak içerisinden geçen insan üzerindeki metali metal yoğunluğuna göre tespit etmektedirler.

El Tipi Metal detektörleri ise metal kapı detektörleri ile aynı prensipte ile çalışırlar. Elektromanyetik bir alan oluşturarak bir canlı veya nesne üzerindeki metali metal yoğunluğuna göre tespit etmektedirler. Taşınabilir olmaları nedeniyle tercih edilebilmektedirler.

Metal detektör Metal Kapı Dedektörleri

Bu iki yöntem de bünyesinde x ışını yapısı bulundurmamaktadır. Dolayısıyla bu iki aletin insan sağlığına bir zararı yoktur.

arıcılık malzemeleri
Mustafa Yunus Kaya
Mustafa Yunus Kaya
Metalürji ve Malzeme Mühendisliği

9 Yorum

  1. Merhaba, ambarlarda vs kullanılan tırların geçtiği veya araçların geçtiğş x ray cihazları sağlığa zararlı mıdır? Özellikle hamilelere? Lütfen bilgilendirme yapın iyi çalışmalar
    Ek bilgi :
    Araç X-Ray Tarama Cihazı Genel Özellikleri
    Donanım Koruma Alanı: ≤50,000mm x 30,000mm(UxG)
    Devamlı Çalışma Süresi: 24 s
    Çalışma Sıcaklığı: -15°C ~ +55°C
    Depolama Sıcaklığı: -20°C ~ +55°C
    Nem Oranı: 0-95%
    Güç Gereksinimleri: Güç tüketimi: ≤30kw
    Voltaj: 380v, 3 Aşama 5 bölge
    Sıklık: 50Hz

    X-Ray Alt Sistem Görüntüleme
    X-Ray Enerji Kaynağı Düzeyi: 6 MeV
    Tarama Hızı: 200mm/s – 400mm/s
    Tipik İşlem Hacmi: 20 birim 40GP/s 20 birim
    Taranan Aracın Maximum Boyutları: Yükseklik 4500mm, Genişlik: 2600mm
    Maximum Penetrasyon: 30mm Çelik
    A/D Dönüşümü: 16bit (65536)
    Görüntü Alma Modu: Gerçek zamanlı, senkorize edilmiş

    Radyasyon Güvenliği
    Tarama Başı X-Ray Dozu: 20 Sv
    Sistem Sınırında Maximum Doz Oranı: 3 Sv/s
    Operatör İçin Maximum Doz: 1mSv/ yıl

  2. Ben xray cihazlarını düşünüyorum. Genelde bize soruyolar neden xray cihazı taktırmıyorsunuz diye? Biz gerekli araştırmaları yaptık ama xray konusunda iki sitede kararsız kaldık.

  3. peki x ray ışınlarının geri yansımasını veya maddenin içinden geçmemesi için kısacası bu tip geçişlerde koruna bilmek için nasıl bir onlşem alınmalı bi yerde carbon fiberin işe yaradıgını aletin cisimleri algılayamadıgını okumuştun doğruluk payı varmıdır

  4. Ben havaalanlarındaki metal kapı dedektörlerinden geçerken her seferinde kapı ötüyor. Üzerimde hiçbir metal olmasa bile. Acaba vücudumda ağır metaller mi yoğunlukta? Bunu araştırsam da hiç cevap bulamadım. Lütfen bilginiz varsa benimle paylaşın

  5. Eğer x-ray cihazlarından geçen eşyaların içinde yiyecek – içecek varsa, her ne kadar alınan radyasyon miktarı az olsa dahi, sık yapılan geçişlerde bavullara koyduğunuz besinlerdeki radyasyon miktarı da artar. Gıdalarda tek bir doz radyasyonun çok önemli bir zararı olmasa da aynı besinin çok fazla kez radyasyona maruz kalması halinde ise doğal olarak risk mevcuttur. Bu nedenle eğer taşıma zorunda iseniz bavullarda bulunan besinleri yeniden x-ray ışınına maruz bırakmadan hemen tüketmeniz gerekmektedir.

    Türkiye Atom Enerjisi Kurumu (TAEK), x-ray cihazından çıkan x ışınlarının gıdalara herhangi bir etkisinin olup olmadığına cevaben, cihazlarda üretilen x ışını radyasyonu, cihazlardan geçirilen gıda ürünlerinde olumsuz yönde bir etkileşimi veya gıda kaplarında birikmesinin söz konusu olmadığını belirtmiştir. Ayrıca gıda maddelerinin tüketilmesinde ve kaplarının kullanılmasında radyolojik açıdan sakıncası bulunmadığı belirtilmiştir.

    X ışını paket kontrol cihazının elektrik enerjisi ile çalıştığı ve paket açılmadan cihazdan geçirilen gıda ürünü içindeki yabancı maddelerin görüntülenmesi için çok düşük radyasyon seviyeleri oluştuğu gözlemlenmiştir.

    Gıda ürünlerinin cihaz içerisinden geçerken gıda maddesi ile etkileşen x ışını radyasyonunun, herhangi bir gıda molekülünün bir atomunun çekirdeğinde değişiklik yapacak kadar güçlü olmadığı da yine belirtiliyor.

  6. x ray den geçtiği için yemeğin molekülleri azda olsa radyasyondan etkilenmektedir, her gün bu radyasyonu alırsa uzun vadede birtakım sorunlar ortaya çıkabilir

  7. Benim kardeşim adliyede çalışıyor. Yemeklerlerden memnun olmadığı için evden götürüyor. Her sabah adliyeye girerken de elindeki yemek kabını x-ray cihazına sokuyorlarmış… Bunun sağlığa bir zararı var mıdır? Yediği yemekten radyasyon almış olur mu?

    • xray cihazlarındaki radrasyon bir kaynak tarafından üretilmez icindeki x ısın tüpü tarafından elektrigin bi tüp içerisinde 80000v ile 160000 volt ( giris noktalarında en cok kullanılanlar ) çarpısması sonucu gözle gorunmeyen bi x isin hüzmesi olusur bu işin cismi delerek cihazda iki panelinde bulunan x isin dedektör kristallerinde görüntüye cevrilir bu isinların tutunucu kalıcı bi etkisi yoktur.güneş isigi gibi deler gecer. Aksamleyin evde elektrigi kapattıgımızda odada ısıgı nasıl muhafaza edemiyorsak durum aynen bu sekildedir. Yinede minimum temas en iyisidir. piyasadaki güvenlik ve saglık sertifikası olmayan çin üretimi ekenomik olması için bizim bazı paragöz insanlarımızın ital edip avm ve ücuzyollu yöneticilerin tercih ettigi minimimum kursun koruması olan cihazlardan ayrıca itina etmenizde fayda var cihaz tunelinde bulunan kaucuk perde kursun yedirilmiş kaucuktan olusur bi birlesimi max kursunla hakkıyla yapabilen dunya üzerinde 2-3 firma olup kaliteli üretmek isteyen amerikalı , ingiliz uluslararası kariyere saip ülkeler bu ürünleri tercih eder buda cihaz fiyatına eko kursuna gore bi maliyet farkı olusturur. Bu Yüzden göz bebegimiz cocukları onların hosuna gitsede cantatarı cihaza kendimiz bırakalım avm deki asıl teslike metal dedektoru degil XRAY CiHAZIDIR KALİTEL PERDESİ YOKSA

Düşünceleriniz Nedir?

Lütfen yorumunuzu buraya yazınız.
Lütfen isminizi buraya yazını.

Yazar Ol arıcılık malzemeleri Proje Yönetimi

Yeni Yazılar

Otonom Araçlar

Otonom araçlar, sahip olduğu donanımsal ve yazılımsal sistemleri kullanarak çevresini algılayabilen ve insan müdahalesi olmadan çalışabilen araçlar olarak tanımlanabilir. Otonom aracın çalışması sırasında, bir...

Maskenin Kalitesi Nasıl Anlaşılır

Tıbbi amaçlı olarak kullanılan birçok maske türü mevcuttur ancak hepsinin ortak bazı özellikleri bulunmaktadır. Bu yazımızda medikal maskelerin kalitesi nasıl anlaşılır, medikal maske alırken...

Meltblown Maske Kumaşı Nasıl Anlaşılır

Pandemi döneminde önemi giderek artan maskelerin bizi ne kadar koruyabildiğine dair herkesin aklında belirli başlı sorular gelmektedir. Bu makalede genel olarak en çok tercih...

Kolonya mı El Dezenfektanı mı?

Kolonya ve el dezenfektanları arasındaki fark nedir? Antiseptik özelliği hangisinde daha fazladır? Kolonya Kolonya, su ve çeşitli esans karışımları ile yüzde 60 ile 80 arasındaki oranlarda...

Mühendislik Maaşları

Gıda Mühendisliği Maaşları

Merhaba arkadaşlar bu yazımda gıda mühendisliği maaşları hakkında bilgi vereceğim. Gıda mühendisliği hakkında daha önceki yazılarımızda bilgilendirme yapmış idik. Gıda mühendisliği hakkında bilgi için...

Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği Maaşları

Merhaba arkadaşlar bu yazımızda elektronik ve haberleşme mühendisliği maaşları hakkında sizler için araştırdığımız bilgileri sunacağız. Elektronik ve haberleşme mühendisleri, bilişim teknolojileri, proje tasarımı, test ve...

Gemi İnşaatı Mühendisliği Maaşları

Gemi inşaatı mühendisliği nedir? Gemi inşaatı mühendisleri, her türden askeri, sivil deniz araçlarını ve araçlara ait makineleri, bunlara bağlı olan diğer tüm ekipmanları tasarlayan, planlayan...

Meteoroloji Mühendisliği Maaşları

Kamu ve özel sektörde farklı olan meteoroloji mühendisliği maaşları hakkında net bir rakam söylemek oldukça zordur. Bu yalnızca meteoroloji mühendisliğinde değil hemen hemen diğer...